Reyhan Çini

Bulut Deseni

Türk süsleme sanatında en önemli motifler arasında bulunan motifleri, bulut şemseler olarak da bilinen bir sanat türüdür.

Bulut asırlardır Türk kullanılan bir motif çeşididir. Çini Sanatına ilişkin eserlere ve belgelere göre Çin mitolojisinden esinlenilmiştir. İran ve Türk sanatında da sıkça kullanılmaktadır. Mitolojik varlıklardan olan ejderha ve simurg’un boğuşmaları esnasında öfke ve hırsla burunlarından çıkan ateşi ve buharı simgelemektedir. Süslemelerde tercih edilen bulut çeşitleri farklı şekillerde ele alınmıştır. Çiziliş ve motif olarak önemli bir bezeme detayı olarak dikkat çekmektedir.

Bulut Motif Modelleri

Bulut motif çeşitleri genel olarak iki ana modelde ele alınmaktadır. Bunların ilki yığma bulut adı verilen motiflerdir. Kümeleştirilen bulut motifleri, motif kompozisyonları oluşturur. Bu şekilde gökyüzündeki bulutlar temsil edilir. Diğer modellerde ise dolantı bulut adı verilen teknik kullanılır. Bu teknikte de gerdanlık, hurde, tepelik ve Ortabağ olarak adlandırılan motifler kullanılır. Şemse yazma eserlerin süslemelerinde bu motifleri sık sık hayvan motifleri beraberinde görmek mümkün olmaktadır.

Buketlerin sap kısımlarına da Ortabağ motiflerin eklenmesiyle kompozisyonun daha hoş görünmesi mümkün olmaktadır. Günümüzde birçok el sanatı ürünü olarak tercih edilen motifler hala eski popülerliğini korumakta ve beğeniyle kullanılmaktadır. Sürahi ve maşrapa zeminlerinde güvenle kullanılabilir ve dekoratif açıdan son derece şık görünür.

Bulut Motiflerin Özellikleri

Bulut motifleri genelde seramik ve cam teknolojisinde sıkça tercih edilmektedir. Eski Çini sanatında ve İran minyatürlerinde sıkça kullanılmıştır. Mitolojik varlıklardan olan Simurg ve ejderhanın savaşını simgeleyen temalar ya da sadece tek bir hayvanın ele alındığı motifler göze çarpmaktadır.

Aynı zamanda güvenle tercih edeceğiniz Çini sanatında tercih edilen birçok uygulama gökyüzündeki bulutlardan farklı olabilir. Boşlukları doldurmak istediğinizde tercih edeceğiniz bulut motifler bazen de motife başlamak için tercih edilir. Böylece desenin çıkış noktalarından yararlanarak kullanılmaları mümkün olabilir.

Halıdan çiniye, porselenden cama kadar geniş bir alana yayılım gösterme özelliğine sahiptir. Birçok çini porselen ve hediyelik üründe kullanılan bu motifler tanıdık gelecektir. Kobalt mavi, beyaz ve kiremit tonlarından oluşan bu motiflere turkuaz rengi de eşlik etmektedir.

Hata-i Deseni

Türk süsleme motifleri arasında önemli bir yeri olan Hata-i motifi, tezhip, cilt, tekstil ve çinide çok sık kullanılmaktadır.

Hata-i dediğimizde doğada bulunan çiçeklerin dikine kesitinin üsluplaştırılmasıyla oluşturulan bir motif söz konusu olur. Çini, tezhip, tekstil ve cilt sanatında çoğunlukla simetrik biçimde çizilen bir motiftir. Köşebent ve bordür kısımlarında bulunan bu motifler genelde şemselerde de yer almaktadır. Bu motifin Hatay, Hatay, Hata isimleri olarak da bilindiği ifade edilmektedir.

Motifin kısımları şu şekildedir:

Çiçeğin göbek kısmında tohumları bulunduğu meşime vardır. Meşimenin altında da sapın çiçeğe birleştiği nokta vardır.
Çiçeğin kaidesi çanak bölümü şeklindedir.
Meşime”nin etrafını çeviren ve çiçeğin renkli kısmında taç yapraklar bulunur.

Yazma Sanatında Hata-i Motifi

Hata-i motifi Türk Çini Sanatı’nda, özellikle de yazma eser ciltlerinde önemli bir süsleme çeşididir. Birçok el yazması kitapta bu motifi sıklıkla görebilirsiniz.

Gösterişli bir dokusu olan ve çoğu kişinin tanıdık bulacağı bu motif, değişik çiçek türlerinin kullanılmasıyla elde edilir. Beş yapraklı olan çeşitlerini süsleme sanatında sıklıkla görmek mümkün olmaktadır. Penç motifi ve çarkıfelek motifleri en sık kullanılan motif çeşitlerinden biri olarak dikkat çekmektedir. Çeşitli yaprak kıvrımları ve özelliklerini kullanarak motifi daha özel bir hale getirmeniz söz konusu olabilir. Oval şemse, salbek şemsesi ve miklep şemsesinin zemin kısımları yaldız ile renklendirilirken, motifler derinin kendi renginde bırakılmıştır. Deri cilt yapımında kullanılan yaldızlar ve renklendirmelerle çok şık görünen alanların yaratılması mümkün olmaktadır.

Simetrik Hata-i Motifleri

Hata-i motifi çoğu zaman tercih edilen simetrik motiflerle öne çıkmaktadır. Penç adı verilen bu sistemlerle değişik uygulamalar yapılmaktadır. Genel hatlarda devam edecek olan bu süslemeler çok daha başarılı bir şekilde sonuçlanacak olan süslemeleri gerçekleştirmektedir. Bu şık motiflerin kullanıldığı alanlarda tercih edeceğiniz desen çalışmalarıyla çizim karakterleri de belirlenmiştir.

Serbest ve simetrik tarzda düzenleme, şemse formu dahilinde merkezsel düzenleme gibi işlemleri Hata-i çini motifleriyle oluşturabilirsiniz. Minyatür, hat, cilt ve benzer sanat unsurlarının söz konusu olduğu durumlarda çok sayıda materyal üzerinde bu uygulamaları bulundurulması söz konusu olabilir.

Hayat Ağacı Deseni

Hayat ağacı motifi çini sanatının vazgeçilmez desenleri arasında yer alırken, her bir motif farklı anlamlar içermektedir.

Hayat ağacı motifi çini sanatı için vazgeçilmez bir motiftir. Her bir çini modeli için çiçek motifleri oldukça önemlidir. Öncelikle lale ve gül motifleri akla gelmektedir. Bunun yanında sümbül ve karanfil motifleri de dikkat çekmektedir. Bu motifler içerisinde hayat ağacı motifi de dikkat çekmektedir.

Hayat ağacı esasında sembolik bir motiftir. Hayatın sembolü olarak çinilere işlenmektedir. Yapısı oldukça derin ve sanatsaldır. Birçok sembolü içerisinde barındırmaktadır. Her bir çizgi farklı bir manaya gelmektedir. Sembollerin yanında her bir çizgi sanatçısını da sembolize eder.

Hayat Ağacı Ne Anlama Gelir?

Anlamı merak edilen konulardan biridir. Bu ağaç isminden de anlaşılacağı gibi hayatı yani yaşamı sembolize eder. Her bir çizgisi farklı anlamlar taşımaktadır. Köklerden yukarı her bir motif anlamları ile ortaya çıkmaktadır. Köklerden dallara uzanan yapı yaşama sevincini ortaya koymaktadır.

Bunun yanında kökten dallara yapısı yer altı, dünya ve gökyüzü olmak üzere üç konuyu da temsil etmektedir. Çiçekler ve yapısı sanat anlayışının nasıl geliştiğini ve her bir motifin ne kadar büyük bir ustalık eseri olduğunu göstermektedir.

Hayat Ağacı Kozmik Ağaç

Aynı zamanda kozmik ağaç olarak da ifade edilmektedir. Dallarında bulunan her bir motif canlılar ve yaşamı ifade etmektedir. Yaşam kaynağına atıfta bulunan motif Osmanlı ve çini sanatının geldiği son noktayı ortaya koymaktadır. Hayatın derinine inen bu ağaç motifi faklı desenleri ile dikkat çekmektedir. Her birinde geniş ve ihtişamlı bir ağaca ev sahipliği yapan motif sadece hayatı değil, derin izleri de beraberinde sunmaktadır.

Çini sanatının anlamı çok derin bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Bunların başında da bu ağaç gelmektedir. Altan üste gelen her çizgisinde yaşam sırlarını anlatan motifi sanatçısının yaşama ve onun kaynağına bakış açısını anlatmaktadır. Bazı hayat ağacı motiflerinden Miraç hikayesini görmek de mümkündür. He bir motifinde olağan üstü hadisenin anlarını anlatan çini sanatı ile İslam Dini’nin birleşimini görmek mümkün.

Baba Nakkaş Deseni Nedir?

15-16.yy’dan beri, Osmanlı saray nakkaşlarından olan Muhammed Şeyh Bayezid tarafından geliştirilen bir üslup olarak Baba Nakkaş motifini ele alıyoruz.

Baba nakkaş 15.yüzyıldan beri saray nakkaşları tarafından kullanılan bir motif şekli olarak dikkat çekmektedir. Önemli saray adamlarından biri olan Baba Nakkaş’ın Fatih Sultan Mehmet Han tarafından kendisine verilen beldede yaşadığı bilinmektedir. Ayrıca Nakşibendi şeyhi olduğu bilinmektedir. Çini motifleri olarak kullanılan birçok desenin popüler olarak tercih edildiği bu üsluplarda belirli bazı formların kullanıldığı gözlemlenmektedir. Rumi ve hata üslubu olarak da bilinen bu üslubun detaylarını sizler için hazırladık

Baba Nakkaş Üslubu

Fatih Sultan Mehmet döneminde yeni bir anlayışla yorumlanan bu motif, rumi ve hatai üslubu olarak bilinmektedir. Baba Nakkaş üslubu ince ve detaylı desenlerle dikkat çekerken, ayrıntıları da şu şekilde belirlenmiştir:

İri ve ayrıntılı çizilen hatayı motifinin kullanılması
Küçük ve sade yaprakların kullanılması
Zemine serpiştirilen küçük bulut parçaların kullanılması

Çeşitli boyutlarda kullanılan hata-i deseni ve taç yapraklar değişik üsluplar uygulanmasını sağlamaktadır. Ağırlıklı olarak beyaz zemine kobalt mavi kullanılarak yapılır. Birçok saray detayında yer alan bu çalışmalar aynı zamanda ilerleyen dönemlerdeki maşrapa ve tabakları da süslemeye başlamıştır.

Osmanlı Çini Sanatında Baba Nakkaş

Baba Nakkaş motifleri Osmanlı çini sanatında son derece önemlidir. İstanbul’da bir nakışhanenin kurulmasına da öncülük eden Fatih, bu sanat çok değer vermiştir. Dönemin Güzel Sanatlar Akademisi olan bu nakışhanelerde çok özel talebeler ve eğitimler verilmekteydi. Fatih fetih sonrası yenileme çalışmalarına önem verdiğinden son derece ciddi çalışmaların yapılmasına öncülük etmiştir.

Osmanlı’ya has bir el sanatları örneği olarak dikkat çeken bu çalışmalar, birçok açıdan önem kazanmıştır. Saray tarafından da daima hürmet görmüştür. Bazı çiçeklerin içine eklenen kıvrımlı yapraklar ve yuvarlatılmış motiflerle titiz bir işçilik sergilendiği görülmüştür. Özellikle ince paralel çizgiler söz konusu olduğundan ince işçilik ürünleri olarak bu sanatın boy gösterdiği bilinmektedir. Osmanlı el sanatları arasında özel bir yeri olan bu uygulamalarla çok şık detaylara hayat verebilirsiniz.

Milet İşi Deseni

Anadolu Beylikleri ve Erken Osmanlı el sanatı ürünü olan seramiklerde kullanılan milet işi hakkında size bilgi vereceğiz.

Milet işi seramikler hakkında Sarre, 1935 yılında Beylikler Dönemi ürünleri olan seramikleri bu isimle adlandırmıştır. Ancak 1963 yılında yapılan İzmir Çini Fırınları Kazıları araştırması sonrası bu üretimin İznik’te gerçekleştiği ortaya çıkmıştır. Milet işi, halkın ihtiyaçlarını karşılamak için yapılan seri üretim seramikler olarak bilinmektedir. Erken Osmanlı ve Beylikler devrinde İznik, Bergama gibi illerde de görülmüştür. Genelde kırmızı renkli bir seramikten üretilen Milet İşi, yumuşak, kırmızı ve kaba hamurlu seramiklerden oluşmuştur.

Milet İşi Seramiklerin Çeşitleri

1. Böhlendörf Arslan bu seramikleri iki gruba ayırır. İlk grupta, açık kahverengi hamurun mika katkılı ve ince , hantal halde olduğu bunun Milet’te bulunan kilin özelliği olduğu ifade edilmiştir. Diğer grupta ise açık kahverengi katkısız bir hamurdan üretildiği açıklanmıştır. Bu seramiklerin kuvars katkılı çeşitleri de bulunmaktadır.

Kobalt mavi renkteki seramikler de çok sık kullanılmaktadır. Kobalt mavilerin zamanla laciverte dönüştüğü bilinmektedir. Bununla birlikte yeşil, firuze, siyah, kırmızı ve manganez moru renkleri de kullanılmakadır. Genelde bezemesinde üç yöntem kullanılmaktadır:

İlk yöntemde çizilen desenlerin kontör içine alınması sağlanır.
İkinci yöntemde konturların ince aletlerle kazınması sağlanır.
Son yöntemde ise kontursuz olarak ele alınan desen ortaya çıkarılır. Fırça darbelerinden yararlanılır

Seramiklerdeki Form Tipleri

Milet işi seramiklerde çiçek, Rumi, yaprak, kırık dallar, palmet, yıldız, altıgen, rozet gibi birçok değişik şekil uygulanmaktadır. Geometrik bezemelerin kullanıldığı seramiklerin yanı sıra kuş, balık gibi figürler de tercih edilmektedir.

Yapılan kazıların sonucunda ortaya çıkan kaynaklarda değişik formların oluştuğu görülmektedir. Yayvan gövdeli, dışa çekik olan tabaklar kullanılmış ve genelde büyük boyutlar dikkat çekmiştir. Serbest fırça figürlerinin yanı sıra, balık figürleri de çok sık tercih edilmiştir. Küresel gövdeli halka kaideli kaseler, konik gövdeli halka kaideli kasele, yayvan gövdeli ve küresel gövdeli kaseler, çukur ve konik gövdeli tabaklar kullanılmaktadır. Sadece tek bir motif değil, birçok farklı motif ve bezemenin milet işi seramiklerde kullanıldığı görülmektedir.

Balık Pulu Deseni

Balık Pulu desenleri ile çini motifleri içerisinde en çok kullanılan bu sanat hem hayatın hem de sanatçısının aynası olmakta.

Bu pul deseni ya da motifi çini sanatında var olan ve en çok dikkat çeken motiflerden biridir. Çini sanatı Osmanlı ve İslam sanatının en büyük eserleri arasında yer almaktadır. Özellikle geniş motif ve desenleri ile dikkat çeken çini, dünya üzerinde eşsiz bir yere sahiptir.

Balık pulu motifleri de bunlardan biridir. Zeminin tamamında yer alan balık pulu motifleri esere ayrı bir ahenk katmakta ve sanatın geldiği son noktayı gözlere sunmaktadır. On altıncı yüzyıldan itibaren görülmeye başlanmıştır. Birçok farklı şekilde sanatçıların ellerinden dökülmüştür.

Balık Pulu Motifinin Anlamı

Bu motifin anlamı birçok farklı şekilde düşünülebilir. Hayatın dolu taraflarının simgelendiği bu motif farklı renkler ile eserlere yansıtılmaktadır. Zeminin tamamını doldurmak için kullanıldığı durumlar da görülebilmektedir. Genellikle tamamlayıcı bir motif olarak kullanılmaktadır. Bunun dışında ana motif olarak kullanıldığı durumlar da sık olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada sanatçının hayal dünyası kadar alan düşünülebilir.

Genellikle yeşil ve kırmızı renkler de olsa da turuncu ve gri renklerde de yapılabilmektedir. Genellikle ıslak mekanlarda kullanılmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde daha çok görülmektedir. Islak mekanların dışında mutfaklarda da görmek mümkündür.

Balık Pulu Deseni Nerelerde Kullanılır?

Balık pulu deseni nerelerde kullanılır sorusu de merak edilen konulardan biridir. Daha çok karo şeklinde kullanılmaktadır. Islak mekanların dışında şu alanlarda kullanımı yaygındır.

Havuzların iç yapıları
Türk hamam yapılarında
Pano dekorasyonu
Mutfaklar
Islak mekanlar

Günümüzde de kullanılan bu motif insanların kalabalık yaşam alanlarında kullanılabilmektedir. Kullanım alanları gibi kendisi de kalabalığı ve insanları ifade etmektedir manası bu şekilde izah edilse de genel olarak şık bir sanat eseri olarak ortaya çıkmaktadır.

Çini balık pulu motifi anlamı bu şekilde ifade edilmektedir. Bunun yanında tamamlayıcı motif olarak da kullanılabilmektedir. Tamamlayıcı bir unsur olması nedeniyle renkler genellikle ana hatlara göre tasarlanmaktadır. Bu nedenle genel renklerin dışında daha farklı renlerde de görmek mümkündür.

Penç Deseni

Türk süsleme motiflerinde penç adı verilen motif Farsça’da beş anlamına gelmektedir ve yaprak sayısına göre adlandırılmaktadır.

Penç tezhib sanatında açılmış küçük güllere benzeyen çoklu yapraklı süsleme motiflerinden biridir. En yalın haliyle motifin ortasında bulunan beş yapraklı bir şaşadan oluşmaktadır. Tek yapraklılar için tek berk, iki yaprak için dü berk, üç yaprak için se berk, dört yaprak için cihar berk, beş yaprak için genç berk altı yaprak için de şeş berk olarak isimlendirilme yapılmaktadır. Aynı yönde kıvrılan yaprakların bulunduğu motifler çark-ı felek olarak adlandırılmaktadır.

Penç Motifi

Penç motifleri çiçeğin kuşbakışı görüntüsünün üsluplaştırılmasıyla elde edilen bir şekildir. Bu şekil Türk Geleneksel El Sanatları’nda çok sık karşılaşılan modellerden biridir. Az gelişmiş ya da gelişmiş çiçeklerin değişik formlarda ele alınmasıyla elde edilen bu motifte de genel olarak mavi tonları kullanılmaktadır. Altın sarısı ve kırmızı tonlarının kullanılması da son derece popüler bir işleme seçeneği arasında yer almaktadır. Özellikle tezhip sanatındaki motifler söz konusu olduğunda çok sık tercih edilmektedir. Osmanlı döneminde kıyafet motifleri olarak da kullanılmaktadır. Gülün kullanılması peygamberi simgelerken, diğer çiçek türleri de tercih edilmektedir. Geometrik bezemelerin kullanıldığı figürlerle son derece özel uygulamalar da gerçekleştirilmiştir.

Bitkisel Bezemeler

Penç motifleri bazı inşaatlardaki süslemelerde de kullanılmaktadır. Özellikle bitkisel bezelemelerin öne çıktığı motiflerde bu bezemeler kullanılabilir. Motif çizimi konusunda çözüm bulmak istediğinizde yaprak formlarının en güzel örneklerini kullanabilirsiniz. İnşaat, banyo ve mutfak sektörlerinde el sanatlarını dahil etmek isteyenler bu bezemelerden yararlanabilir. Özellikle motiflerin üsluplaştırılması esnasında değişik yapraklı çiçeklerin kullanılması tercih edilir.

Genelde çiçek ve hayvan motifleri kullanılarak gerçekleşen bu işlemlerle çok sayıda minyatür kullanılmaktadır. Osmanlı kültür sanatında bulunan ve natüralist tarzıyla dikkat çeken bu kompozisyonların tercih edilmesi oldukça özeldir. Çünkü hem özgün hem de geleneksel bir sanat olan çinicilik hala günümüzün en popüler ve değerli sanat alanlarından biridir. Osmanlı Kültür ve Sanatı anlayışında gül ve bülbül gibi ögeler çok dikkat çekmiş ve popüler olduklarından gündeme gelmiştir.

Şam İşi Deseni

16.yy başı Osmanlı seramiği motiflerinden olan Şam İşi motifini ele alarak geleneksek sanat ve karolardaki yerini inceliyoruz.

Şam işi 16.yüzyıl başından itibaren yaygınlaştı. İzmir seramiklerinde sıkça karşımıza çıkan sır altı tekniğiyle bezenen bu çiniler ilgi çekmeye başladı. Şam ismini almasının Şam kentiyle bir ilgisi yoktur. Bu yüzden Şam’daki bazı yapıları bezemek için bu tekniği kullanmaları söz konusu olmaktadır. Bezemeler genelde patlıcan moru renginde yapılmaktadır. Sırları ise mat olarak hazırlanmaktadır. Geçmişten günümüze uzanan kazı çalışmalarının en güzel örneklerinden olan şam işlerinde de birçok çinide olduğu gibi mavi rengin hakimiyeti belirgindir. Nakkaşlar tarafından sıkça tercih edilen uygulamalar arasındadır.

Mavi Beyaz Çiniler

Yüzyıllar boyunca hakimiyet süren Osmanlı, aslında Selçuklu döneminden itibaren bu sanata hazırlanmıştır. Şam işi üslubu örneklerinin en eskileri, Şam’da 1423 yılında Halil El Tebrizi Camii ve türbesinde yer almaktadır. Tebriz kökenli bir usta tarafından yapılmıştır. Buradaki sınırlı örneklere rağmen mavi beyaz renk kullanımının bu bölgede gerçekleştiği bilinmektedir. Aynı zamanda Kahire’de rastlanan diğer örnekler için özel koleksiyonlar incelenir.

Maşrapa gibi ürünlerin yanı sıra fayanslarda da bu el işçiliğinin örneklerine rastlamak mümkündür. Siyah, turkuaz ve mor konturlara sahip olan çalışmalarda hamurun rengi genelde gri ya da beyaz olarak belirlenmiştir. Çoğunlukla altıgen formatında olan tasarımlar mavi fırça darbeleriyle daha ilgi çekici bir boyut kazanmıştır. Uzak Doğu örnekleri bulunan motiflerde Tebrizli ustalar tarafından İran sanatının etkileri de görülmektedir.

Günümüzde Şam İşi

Şam işi çini porselen günümüzde el yapımı hediyelik ve hatıralar şeklinde üretilmektedir. Bursa Muradiye Külliyesi ve Edirne Muradiye Camii’de birçok desen örneğinin görülmesi mümkündür. Cem Sultan Türbesi’nde de birçok örneği bulmak mümkün olmaktadır.

Osmanlı’da çini sanatının dorukları 16.yüzyıldır. Bu yüzden yoğun bir şekilde İznik fabrikalarında çini üretimi yapılmaya başlamıştır. Bariz bir şekilde görülen etkileri çok sayıda çalışmayla gördüğümüz bu el sanatları örnekleri, Osmanlı el sanatları ürünlerinden en iyi temsilcilerinden biridir. Mavi beyaz bezemeler İznik çinilerinde de çok sık tercih edilmektedir.

Rumi Deseni

Türk süsleme sanatında önemli bir yeri olan Rumi motif türleri, kademeli olarak uygulanan ve sınırsız kompozisyon üretilen çeşitler arasındadır.

Rumi motifleri, birçok değişik çeşide sahiptir. Süsleme sanatının en popüler motifleri arasında yer alan ve dikkat çekici özelliğiyle fark yaratan bu motifleri birçok sanat ve süslemede görebilirsiniz. Son derece değişken olan ve değişik tanımlamalarla ilgi çeken bu motif türleriyle ihtiyacınız olan birçok çalışmaya hayat verebilirsiniz. Sınırsız kompozisyon üretilerek el sanatları ürünlerinde sıkça kullanabileceğiniz bu uygulamaların başarılı sonuçlar alınan örneklerine ulaşmak için sayısız çeşitlemeler bulabilirsiniz. Basit, dilimli ve hurda gibi birçok çeşidi olan motifler hakkında biraz daha detaylı bilgi vereceğiz.

Rumi Modelleri

Bu modellerin çeşitleri genel olarak tercih edildiğinde farklı motiflerin hayata geçirildiği çalışmalar söz konusu olmaktadır.

Basit Rumiler
Dilimli Rumiler
Sarılma Rumi

Bu sınıflandırma arasından tercih edilen modeller, iç ve dış bünyelerdeki farklılıklara göre kategorize edilmektedir. Kapalı form agraf, düğüm, kenet ve ortabağ şeklinde kullanılan motiflerdeki tanımlamaların her birinin belli bir görevi vardır. Düğüm, agraf, kenet ve ortabağ adı verilen motiflerde dal ayrımları ve simetrik eksenler söz konusu olmaktadır. Bu yüzden birleşen saplara uygun hale getirilebilirler. Spiral noktalar çalışmanın dengesini oluştururken, kompozisyonun da zenginleşmesine yardımcı olmaktadır.

Rumi Motiflerin Özellikleri

Bu motif dalında, tek bir dal üzerinde birden fazla motif kullanılmaz. Tek bir motif tercih edilir. Bir arada kullanılan diğer motifli çalışmalarda da bu motifler genelde ayrı paftalarda yer almaktadır. Dairesel ve kıvrımlı hatlar üzerindeki motifler aynı yönde uygulanarak desenlerin birbirini kesmesine de izin verilmez.

Türk süsleme tarihinde son derece önemli olan bu motifler hata-i motiflerle birlikte sık sık kullanılır. Ama her dalda ayrı motif söz konusu olmaktadır. Genel olarak ayrı paftalarda görülen bu motiflerin uygulama alanları ince bir kağıt üzerinde yer alan iskeletlerle şablonlandığında daha basit bir hale gelecektir.

Türk süsleme tarihinde son derece önemli olan bu motifler geometrik formlardan yararlanarak birçok farklı kompozisyonun üretilmesi ve el sanatları açısından geliştirilmesi son derece önemli hale gelmiştir.

Haliç İşi Deseni Nedir?

15.yy sonu 16.yy başı Osmanlı seramiği motiflerinden olan Haliç İşi motifini ele alıyoruz. Kullanım alanlarını inceleyip yakından tanıyoruz.

Haliç işi 15.yüzyıl sonlarından itibaren ilgi çeken bir motif türü olmaya başlamıştır. Osmanlı seramik işleri arasında dikkat çeken bu detay, mavi ve beyaz seramiklerden oluşur. Vazo, kase ve kandil gibi birçok biçimde üretilen bu ürünler, Osmanlı seramiği olarak kullanılarak dikkat çekmektedir. Özellikle Kütahya’da yapılan kazı çalışmalarında Haliç işi adını verdiğimiz seramik örneklerine çok sık rastlanmıştır. Bu çalışmalar Avrupa’da da çok bilinir hale gelmiş, sultanlar değerli hediyeler sunarak birçok hükümdara çini işlemeli ürünleri göndermiştir. Günümüzde hala Haliç işi desenli kaseler bulunmaktadır. Turkuaz, Kobalt mavi ve siyah gibi renkler beyaz üzerine kullanılmıştır.

Haliç İşi Üslubu

Kütahya ve İznik kazılarında izlerine rastlanan Haliç işi üslubu son derece değerlidir. Bu yüzden günümüzde de çok sık tercih edilmektedir. Helezoni Tuğrakeş olarak da bilinen bu stil yeni nesil bir bezeme şekli olarak bilinmektedir. Küçük yaprak ve çiçek motiflerinden oluşmaktadır. 1535 – 1545 yıllarında çok yaygın bir şekilde kullanılmaktaydı. Bazı örnekleri Besmeleyle başlatılarak dekore edilmektedir. Tuğralarla da zenginleştirilen bu stilin oluşturulması için genelde ince bir işçilik gerekmektedir. Bu yüzden son derece önemlidir.

Günümüzde Haliç İşi

Helezoni Tuğrakeş Olarak bilinen bu motif günümüzde opal cam üzerine işlenerek el sanatlarının en güzel örneklerinden birini oluşturur. Tabak ve maşrapanın kullanıldığı örnekler günümüzde de hala modern bir şekilde sergilenip kullanılmaktadır. Hediye olarak tercih edeceğiniz bu uygulamalar rölyef desenleriyle son derece özel bir el işçiliğinin ürünüdür.

Dekoratif olarak kullanılacak olan maşrapa tasarımları hala popülerdir. Bu yüzden günümüzde son derece sık bir biçimde tercih edilmektedir. Geleneksel el sanatları ürünlerini kullanarak elde edeceğiniz birçok çalışmanın sonunda spiralli ve kıvrık motiflerdeki minik çiçekler dikkat çekecektir. Osmanlı el sanatları ürünlerinden olarak dikkat çeken bu işlemeler, yaşam kalitenizi arttıracak detaylarla öne çıkmaktadır. Bu yüzden genel olarak tercih edildiği durumlarda el işçiliğinin en önemli örnekleri arasında olarak dikkat çekecektir.

Çintemani

Geleneğimizde son derece önemli bir yeri olan çintemani motifini her yerde görmek mümkün olmaktadır.

Çintemani dediğimizde kafanızda bir şey canlanmaz. Ancak motifi gördüğünüzde hiç yabancı gelmeyeceğini fark edebilirsiniz. İkisi altta biri üstte üç yuvarlak ve dalgalı çizgiden meydana gelen bir motiftir. Turkuaz, kobalt mavi ve kiremit mavisi renkleri kullanılır. Çinta mani yani “dilek taşı” anlamına gelen bu desenler, sıklıkla XVI ve XVII yüzyıl saray halılarında kullanılmıştır. Halıların desenlerinde sık sık kullanılmaktadır. Timuçin damgası olarak da bilinen bu motif son derece popüler olan tasarımıyla dikkat çekmektedir.

Kumaşlarda Çintemani (Üç Benek)

Çintemani motifi Osmanlı döneminde kıyafetlerde kullanılmıştır. Özellikle benek, pars beneği ve üç top şeklinde isimlendirilen bu motif, padişah ve şehzadelerin iç giyim ürünlerinde kullanılmıştır. Dua yazılarıyla birlikte işlenen bu motifler, 16.yy’da görülmeye başlamıştır. İlk olarak Uygur Türklerinde görülen bu desenin de kaynağının Çin olduğu tahmin edilmektedir. Sanskritçe dilek taşı anlamına gelen motifin aynı zamanda uğur getirdiğine de inanılırdı. Seramiklerde ve lületaşlarında da sıklıkla kullanılmaktadır. Tekstil, halı ve sedef işlemeciliği gibi ürünler şeklinde kullanılmaktadır. Türk kültürünün vazgeçilmez motiflerinden biri haline geldiğinden hala popüler olarak kullanılması tercih edilmektedir.

Bereket, koruyuculuk ve güç gibi kavramları temsil eden bu motif, geleneksel el sanatlarında tercih edilebilirlik açısından en popüler ürün olarak bilinmektedir. Kültürel ve sosyal anlam boyutu incelenen bu sanat enternasyonal olarak da popülaritesini korumaktadır.

Çintemani Motifleri

Çintemani motifi çoğu zaman Uşak halılarında kullanılmaktadır. Orta Asya kökenli olduğunda günümüzde de birçok örneği bulunmaktadır. Çini, kumaş, halı ve el sanatı ürünlerinde sıklıkla tercih edilmektedir. Bazen kenarlarına bulut gibi simgeler eklenerek kullanılır. Timuçin olarak adlandırılan bu örnekler çoğu zaman dekoratif amaçlı olarak tabak ve kaselerde, vazo ve maşrapalarda kullanılmaktadır.

Genel olarak tercih edilen ve farklı kumaş ve materyallerin üzerine el sanatlarının en güzel örneklerini ifade eden Osmanlı çini motifleri hemen hemen her yerde kullanılabilir. Genelde dikkat çekici bir anlamı olan ve fular, baş örtüsü gibi aksesuarlarda da yer alan bu motifler son derece şık ve dikkat çekici renklerle üretilmektedir.

Etiket Arşivi: Çini Desenleri