Reyhan Çini

Çini hakkında genel bilgileri bu kategori altında bulabilirsiniz.

Çini Sanatı Terimleri

Çini, uzun yıllar önce ortaya çıkan sanat dallarından birisidir. Türkler, ilk olarak orta Asya’da yaptıkları bu sanatı, gittikleri hemen her yere götürmüşlerdir. Anadolu sınırlarına da yine Türkler tarafından getirilen bu sanatın yansımalarını farklı yapılarda ve kullanılan eşyalarda görmek mümkündür. Çini sanatı terimleri, bu sanatın uzun yıllar önce doğmasına bağlı olarak günümüzde tam manasıyla anlaşılmamaktadır. Fakat bu konuyla ilgilenen kişiler için söz konusu terimlerin hiçte yabancı olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır.

Çini Terimleri Nelerdir?

Çini terimleri denildiği zaman çoğumuzun aklına ilk olarak tahrir gelmektedir. Bilindiği gibi bu terim, kalemle yapılan çizim işlemine verilen genel isimdir. Geçmişte tahrir yaparken mavi beyaz renkler ağırlıkta kullanılmaktaydı. Günümüzde ise bu durum nispeten değişmiş ve bu renklerin yanına yenileri eklenmiştir. Kullanılan renklere bağlı olarak yapılan diğer çizimlerde uygun renklerin tercih edilmesi çok önemlidir. Çini sanatı terimleri arasında yer alan kontür, tahririn hemen yanına yapılan ve farklı renkte olan tahrire verilen isimdir.

Kanaviçe ya da bilinen diğer ismiyle kılavuz çizgisi, çini terimleri arasında belki de en fazla bilinenlerden birisidir. Kanaviçe, adından da anlaşılacağı gibi motif ya da desenin çiziminde kılavuzluk yapmaktadır. Çizim sonrasında ise söz konusu çizgiler silinmekte ve böylece motif ya da desen sorunsuz bir şekilde ortaya çıkmaktadır.

Çini Sanatı Terimleri Hakkında Genel Bilgiler

Yukarıda yer alan çini sanatı terimleri, daha genel olan ifadelerdir. Bunların haricindekiler ise nispeten daha özeldir. Samur, adını taşıyan fırçalarla yapılan çizimlere verilen genel isimdir. Bu fırçaların farklı kalınlıkları vardır ve yapılacak olan motife uygun olarak bunlardan birisi kullanılabilir. Bu fırçalar farklı kalınlıkta çizgilerin çizilmesini sağlasa da bir desendeki bütün çizgilerin aynı kalınlıkta çizilmesi de mümkündür. Çini terimleri içerisinde yer alan bu ifade tek kalem işi olarak nitelendirilmektedir. Sanatı yapan kişileri beklemekten kurtarmaktadır.

Çini yaparken farklı teknikler kullanılmaktadır. Bunlardan bazıları insanların günlük yaşamda sık sık yaşadığı olaylardan esinlenilmiştir. Simetri, bahsedilen durumlardan birisi olup herhangi bir motifin iki farklı parçaya ayrılarak, bir parçasının kendisiyle simetrisini birleştirilmesi işlemine verilen isimdir. Oldukça fazla kullanılan bu teknik ile çok farklı motifler ortaya çıkmaktadır. Bu teknik 2, 4 ve 8 parça için uygulanabilir.

Çini terimleri arasında, bu sanatı icra ederken kullanılan bazı malzemeler de vardır. Farklı alanlarda da sıklıkla kullanılan parşömen kağıdı, insanların kopyalama yapmasını sağlar. Benzer bir işlevi, çini üzerinde de görür. Fakat aydınger kağıdından farklı olup onunla karıştırılmamalıdır. Bir diğer ismi de eskiz kağıdı olup çok fazla kullanılmaktadır.

Çini sanatı terimleri sayısı oldukça fazla olup, bu alanla ilgilenen kişiler tarafından bunların tamamı bilinmektedir. Bunlar sayesinde etrafımızda görülen bu özel sanatın örneklerini görme imkanı yakalıyoruz.

Çini’nin İki Farklı Kullanımı

Osmanlı’dan miras geleneksel sanatlarımız içerisinde varlığını halen sürdüren önemli bir tür olarak çini ülkemizde Kütahya ve İznik’le birlikte anılıyor. Tarihin farklı dönemlerinde bu kentlerde çininin üretimi yoğunluk kazanmış durumda. Eserlerin temel olarak iki farklı kullanımı söz konusu. Bunlardan biri cami ve türbe gibi büyük inşaat alanlarında kullanılır, diğeri ise vazo, karo gibi daha çok dekoratif amaçlı kullanılan ürünler. Bu kullanım farklılığına göre dayanıklılık seviyelerinin ve desenleri ile renklerinin farklı olması bekleniyor.

Kütahya ve İznik Çinileri

Kütahya ile İznik eserlerinin arasında üretimde kullanılan malzeme ve teknik açısından farklar bulunuyor. İznik çini üretiminin temelinde kuvars taşı yer alıyor. Kuvars oranı yüzde 80-85 civarında. Bu yoğunluk, sertlik ve sağlamlık kazandırmanın yanı sıra renklerin daha canlı, derin ve parlak görünmesini sağlıyor. Osmanlı camilerinin yıllardır renkleri ve sır’ı bozulmayan eserlerinde, kuvars yoğunluğunun etkisi görülüyor. Bu üretim canlı renkler ve dayanıklılık için ideal olmakla birlikte oldukça zahmetli ve zaman alıcı bir süreci içeriyor. Bu açıdan sabırla eşdeğer bir sanat olduğunu söylemek yanlış olmaz. İznik çinilerinin bir başka farkı da 4 katmandan oluşması. Bu katmanların ilki ham karo, ikincisi astar, üçüncüsü renkler ve son katman ise sır. Kuvars bu 4 katmanın her birindeki ayrı karışımlarda yer alıyor. Kütahya ve İznik arasında üretilen eserler bakımından görülen farklılıklardan biri de kullanılan renkler. Kütahya eserlerinde çok sayıda renge yer verilirken İznik ürünlerinde mavi, turkuaz, yeşil ve kırmızıdan oluşan dört ana renk etrafında şekilleniyor. Ayrıca çizilen desenler bakımından da farklılıklardan bahsetmek gerekir.

Çini ile Birlikte Sabır Ateşinde Pişmek Gerek

Kütahya ile İznik’te üretilen çiniler arasındaki en önemli fark olan kuvars İznik’e özel bir taş. Bu taş ısıya oldukça dayanıklı. Üretim aşamasında oldukça yüksek ateşte ve yavaş yavaş pişiriliyor. Bu noktada hamurun hazırlanması, pişirme, çizim, sırlama gibi her aşama uzun ve sabırlı bir bekleyişi gerektiriyor. Kuvarsın geçirgen bir malzeme olması sayesinde üretilen ürünler yıllara meydan okuyabiliyor.

Çini’de Sırüstü Tekniği

Çini sanatının tekniklerinden birisi olan sırüstü, çok uzun yıllar önce uygulanmaya başlanmıştır. Günümüzde halen kullanılan bu teknik ile çok özel ürünler ortaya çıkmaktadır. Çini sırüstü tekniği, günümüzde tamamen el emeği ile yapıldığı gibi, seri bir şekilde de yapılmaktadır. Çıkartma uygulaması ile bu teknik kullanılmakta ve daha hızlı işlem gerçekleştirilmektedir.

Bu tekniğin uygulanmasındaki ilk adım, çamurun pişirilmesidir. Sıraltı tekniğinde olduğu gibi burada da iki defa fırınlama işlemi yapılır. Hazırlanan çamura hiçbir boya işlemi uygulanmadan fırına sürülür ve biraz kıvam alması sağlanır. Kıvam alan pişmiş çamura saydam olmayan sır uygulanır. Bu işlemden sonra ise süsleme bölümüne geçilir ve hazırlanan çamurun üzerine farklı renklerle motifler işlenir. Bu işlemler tamamlandıktan sonra ise perdah da denilen fırınlama işlemi yapılır. Böylece işlem tamamlanmış ve çiniler hazır hale getirilmiş olur. Bu işlemde porselen boyalar kullanılır.

İki defa fırınlama işleminin yapılıyor olması, çini sırüstü tekniği için kullanılan boyaların önemi çok fazla arttırmaktadır. Çünkü fırınlama esnasında kullanılan boyalar yüksek ısıya maruz kalır. Eğer bu ısıya dayanamayan boyalar tercih edilirse, perdah işleminden sonra yapılan çalışmaların bozulması söz konusu olacaktır. Günümüzde kobalt mavisinin bundan dolayı çok fazla tercih edildiği söylenebilir. Geçmişe nazaran teknolojinin gelişmesine bağlı olarak ısıya dayanıklı boya konusunda, ustaların daha fazla alternatifi vardır. Bu alternatifler ise çini çalışmalarında nispeten biraz daha özgürlük sağlar.

Çini sırüstü tekniği, ilk olarak Selçuklular tarafından kullanılmıştır. Yapılan eserlerde bunları görmek mümkündür. Fakat bu tekniğin zirveye ulaştığı dönem olarak Osmanlılar gösterilebilir. Osmanlılar zamanında çok daha başarılı ve etkili bir şekilde yapılan çininin, en önemli aşamalarından birisi bu teknik olmuştur. Mimari yapıların önemli bir kısmının süslenmesinde, sırüstü tekniğini görmek mümkündür.

Çini sanatının baskın renginin mavi olmasının temel nedenlerinden birisi de yukarıda bahsedilen çift fırınlama işlemidir. Bununla birlikte yeşil ve kırmızının da kullanıldığı söylenebilir. Sitemizde yer alan ürünleri incelediğinizde, bunu daha net bir şekilde görebilirsiniz. Tamamen el emeği olan ürünler hakkında daha detaylı bilgi almak ve sipariş vermek için sitemiz üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Çini’de Sıraltı Tekniği

Çini yapımı sırasında kullanılan farklı teknikler vardır. Bunlardan birisi de sıraltı adı verilen tekniktir ki, en iyi ve en kalıcı tekniklerden birisi olarak kabul edilir.

Diğer tekniklerden farklı üstünlükleri olduğundan dolayı, çini yapımında çini ustaları tarafından yoğun olarak kullanılır. Bazen tek başına kullanılacağı gibi bazen de farklı tekniklerle kullanılır.

Çini Yapım Aşamaları

Bilindiği gibi çini sanatının farklı aşamaları vardır ve bu aşamaların başında çamurun pişirilmesi gelir. İşte sıraltı tekniği bu aşamada yapılır. Hazırlanan çamur biraz pişirilir ve bisküvi kıvamını alır. Yani tam olarak sertleşmez. Bu aşamada özel olarak hazırlanan porselen boyaları ile boyama yapılır. Sır çekme işleminin bu aşamada yapılmasından dolayı boyalar bir süre sonra görünmez. Tekrar pişirilen çamur, bu defa sertleşir. Böylece boyalar tekrardan gözükür. Bu işleme sıraltı denilmesinin nedeni de tam olarak budur.

Çini Boyama

Çini yapımında kullanılan bu teknikte kullanılan boyalar, yukarıda da bahsedildiği gibi özel olarak geliştirilmiş olup, sıradan boyalar değildir. Yüksek ısıya dayanma gücü olan boyaların bu aşamada kullanılması gerekir. Aksi durumda, ikinci fırınlama işleminden sonra boyalar özelliklerini yitirecek ve çini sanatı, tam bir hayal kırıklığıyla sonuçlanacaktır. İkinci fırınlamada, çekilen sır saydam bir görüntü almakta ve altındaki boya görünür hale gelmektedir. Bunun temel nedeni, yüksek ısıya dayanımdır. İşte bu noktada ısıya dayalı renkler merak edilmektedir. Bunların başında ise kobalt mavisi gelir ki, çini yapımı ile belki de en fazla kullanılan renktir. İşte bu rengin güzelliğinin dışında, kullanılmasının bir başka nedeni de bu durumdur.

Çini Renkleri

Geçmişte kullanılan tekniklerin temelinde, teknolojinin daha az yer tutmasından dolayı, farklı renklerin oluşturulması çok kolay olmamıştır. Kobalt mavisinin hoş görünümü, porselen ile muhteşem uyumundan dolayı sıraltı tekniği uygulanırken çok fazla alternatif aranmamıştır. Fakat diğer tekniklerde, yeterince renk seçeneği olduğu söylenebilir.

Çini yapımı sırasında bu işlemi uygulayan ustaya göre farklı kalitede olabilmektedir. Tamamen el emeği olması ve ciddi bir tecrübe istemesinden dolayı durum bu şekildedir. Sitemizde bulunan ürünleri, alanının en iyi ustaları yapmakta ve sizlerin beğenisine sunmaktadır. Farklı çini çalışmalarında görebileceğiniz bu tekniğe sahip ürünleri, sitemizden alabilirsiniz.

Astarlama Nedir?

Yaklaşık 1000 yıldır hayatımızın en önemli sanatsal ve geleneksel motiflerinin sergilendiği çini işlemeleri Anadolu Selçuklu döneminde bugünden çok daha yüksek seviyede tercih edilmekte idi. Ancak asıl önemli eserler Osmanlı zamanında yapılmıştır. Özellikle bu dönemde mimarilerin tümünde ve Topkapı Sarayı başta olmak üzere çini işlemeleri ün yapmıştır. Öyle ki şu anda önemini yitirmeyen en önemli yapılardan Sultanahmet Camii Mavi Cami olarak anılmaktadır.

Çini sanatını icra ederken dikkat edilmesi gereken en önemli aşamalardan bir tanesi de astarlama işlemidir. Çini sanatında astarlama işlemi gerekir mi bu konuda yazımızın içeriğinden detaylı bilgi alabilirsiniz.

Çini de Astarlama Aşaması

Bugün çini sanatı öğrenmek oldukça kolay. Herhangi bir kurs gibi bulunduğunuz şehirde yer alan ücretsiz kurs merkezine başvuru yapabilirsiniz. Bu kurslar sayesinde çini sanatı başta olmak üzere diğer kurslar ve aşamalarla ilgili detaylı bilgi alabilirsiniz.

Çini sanatında belli başlı aşamalar bulunmaktadır ve bu aşamalar sırasıyla uygulanmalıdır. Çini yalnızca süslemeden ibaret değildir. Maddenin şeklinin verilmesi, pişirilmesi, süslenmesi, sırlanması her biri ayrı ayrı aşamalardan oluşmaktadır ve bu aşamalar çoğu zaman farklı kişiler tarafından da uygulanır. Çini yatay yüzeyler, tabak, vazo, pano ve farklı formlarda ürünler için uygulanmaktadır. Günümüzde bu forma artık el ile değil kalıpların yardımıyla yapılır. Her bir ustanın elinde bu işlemler teker teker şekil almak zorundadır ve bu özel bir işçilik gerektirir.

Çini sanatı yapılırken öncelikli olarak maddenin şekillendirilmesi önemli bir konudur. Koartz, tebeşir ve kum gibi doğada bulunan 7 farklı malzemeler karıştırılır. Çamur haline getirilir. Bu malzemeler öncelikle içerisinde bulundurdukları yabancı maddelerden temizlenir ve çamur halinde homojen bir karışım elde edilir. Bu işlem yapılırken içine hamuru altında sürekli dönen bir çark kullanılır. Kullanan kişiye çarkçı denilir. Yabancı maddelerden arındırılan malzeme kısa bir sanat eserine dönüştürülür. Güzel bir çiniye dönüşmesi 20 günlük bir işlemdir. Elde edilen ürün bisküvi adı verilen ilk pişirme ile bir gün boyunca fırın içerisinde sıcakta bekletilir. Şekli verilen Çinilerin pişirilmesi sonrası astarlama işlemi yapılır ve astarlama nedir sorusu bu noktada merak edilmektedir. Çini motiflerinin işlenmesinden önce ve pişirme işlemi sonrasında astarlama işlemi yapılır. Bu işlem sonrasında zımpara işlemi ve astarlama işlemi en çok dikkat edilmesi gereken konular arasında yer alıyor.

Zımparalama ve astarlama işlemi özel bir işçilik istediği gibi aynı zamanda ustalıkta gerektirmektedir. Aksi takdirde şekillendirilen ürünlerin yüzlerinin pürüzsüz olmaması çini sanatını devam ettirirken diğer işlemlerinde başarısız olmasına neden olacaktır. Astarlama nedir ve nasıl yapılır çini sanatı ile ilgili katılmış olduğunuz kurslarda bu konuda detaylı bilgi alabilir ve işlemlerin nasıl gerçekleştirildiği konusunda özenli davranabilirsiniz.

Çini’de Minai Tekniği

Seramik süslemede kullanılan farklı tekniklerden birisi olan Minai, geçmişte bir süre kullanılmış olup daha sonra ise ortadan kalkmış yani kullanılmamıştır. Minai tekniği, 12. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İran çevresinde uygulanmaya başlamış ve daha sonra bölgeye yayılmıştır. Fakat 13. yüzyılın ortalarına doğru tekniğin kullanımında ciddi bir azalma görülmüştür.

Desen kullanılmayan bir teknik olarak da tanımlanan Minai, Selçuklu Devleti’nde bulunan ustalar tarafından da kullanılmıştır. Nasıl yapıldığına dair farklı tanımlamaların olduğunu görmek mümkündür. Bu teknikte öncelikle kabın bazı kısımlarının yeşil, mor ve diğer renklerle boyandığını ve böyle fırınlandığını, daha sonra ise eritici madde ile karıştırılan boyalarla süsleme yapılarak tekrar fırınlandığını belirten kaynaklar vardır.

Minai tekniği, tarihte uzun bir süre kullanılmadığı için uygulanış şeklinin nasıl olduğuna dair farklı iddialar vardır. Son yıllarda yapılan araştırmalarda ise mavi ve yeşilin sır içi renkler olduğu diğerlerinin ise sır üstüne uygulanarak fırınlandığı görüşü hakim olmaya başlamıştır.

Minai Tekniği Nedir?

Çinicilikte kullanılan Minai tekniği, süslemenin farklı şekilde yapılması olarak da ifade edilebilir. Yapılış aşamaları incelendiğinde iki defa fırınlama işlemi olduğu görülecektir. Öncelikle hamur elde edilir ve daha sonra bu hamur bir forma kavuşturulur. Yani şekil verilir. Daha sonra ise form haline dönüşen hamur astarlanıp kurumaya bırakılır. Kurutma işlemi tamamlandıktan sonra ise Opak yani örtücü sır kullanılır. Bu aşamadan sonra ise sır içi boyalar kullanılarak süsleme yapılır. Süsleme bittikten sonra, ilk fırınlama işlemi gerçekleştirilir. Böylece işlemin önemli bir kısmı tamamlanmış olur.

İlk fırınlama işlemi bittikten sonra elde edilen ürün kullanıma hazır olmasına karşın tekniğin son bölümü ile elde edilen ürünün daha özel bir görünüm kazanması sağlanacaktır. Minai tekniği için bu bölüm çok önemlidir. Bu bölümde mine boya kullanımı ile yaldız süsleme işlemi yapılmaktadır. Daha sonra ise sır üstü pişirim için fırınlama işlemi tekrarlanır. Böyle işlem ve tekniğin uygulanması sona ermiş olur.

Burada bahsedilen teknik genel olup farklı şekillerde uygulandığı da bilinmektedir. Özellikle şeffaf olanlardaki sır uygulamalarına dair net bilgiler bulunmamakta ve tekniklerin biraz daha farklı uygulandığı tahmin edilmektedir.

Genel Bilgiler