Çini Yapım Aşamaları

Çini Yapım Aşamaları: Sırlama ve Fırınlama

Çini, özel teknikler kullanılarak yapılan bir sanattır. Bu sanatın yüzyıllar boyunca kullanılması, benzerlerinden ayrılmasına neden olmaktadır. Çini yapım aşamaları, bunun temel nedenlerinden birisi olarak gösterilebilir. Bu özel teknikler sayesinde, çini yapılan ürünlerin kendine has bir havası, kalitesi ve gizemi olmaktadır.

Çini, kil ve kuvars gibi maddelerden oluşan özel bir çamur üzerine yapılır. Bu çamur hazırlandıktan sonra kalıplara dökülür ve daha sonra kurutulur. Kuruyan plakalar, zımpara ile istenen ölçülere getirilir ve astar uygulanır. Astardan sonra yaklaşık 1000 derecede bunlar pişirilir. Daha sonra ise desenler işlenir. Böylece çininin temel işlemleri yapılmış olur. Bu aşamadan sonra ise bir diğer ve son adım olan sırlamaya geçilir. Sır, çinin gizeminin temelini oluşturan unsurlardan birisidir.

Çini Yapım Aşamaları: Sırlama ve Fırınlama Nasıl Yapılır?

Sır, özel bir madde olup, metal oksit boyaların görünür olmasını sağlar. Tanımı çok daha geniş olmasına rağmen genel olarak bu şekilde tanımlandığını söylemek yanlış olmaz. Fakat çini yapım aşamaları içerisinde uygulanan sır, saf değildir. Yanına farklı maddelerin belirli oranda karıştırılması ile elde edilir ve böylece bir karışım elde edilmiş olur. Bahse konu karışımın içerisinde sır, CMC de denilen selülozik bir madde ve su vardır. Bu karışımın doğru olarak ayarlanması son derece önemlidir.

Özel olarak hazırlanan sır, daha sonra hazırlanan çininin üzerine uygulanır. Bu uygulamanın son derece hassas bir işlem olduğunun bilinmesi gerekir. Uygulama tamamlandığında, ürünün tekrar yani ikinci defa fırınlaması yapılır. Böylece fırında ısınan boyalar ve sır, renklerin görünür ve kalıcı olmasını sağlar. İkinci defa fırınlama, perdah olarak da tanımlanır ve ürünün parlak bir renge sahip olmasını sağlar.

Sırlama ve fırınlamanın yapılması çini yapım aşamaları açısından büyük önemi vardır. Bu işlem, çininin diğer benzerlerinden ayrılmasını ve kalıcı olmasını sağlar. Fakat sır uygulamasının kendi içinde farklı teknikleri vardır. Bu teknikler sayesinde istenilen ürünün elde edilmesi mümkün olur. Sır altı ve sır üstü teknikleri de çini için çok büyük öneme sahip olup, farklı görünüme sahip ürünlerin elde edilmesini sağlar.

Çini Yapım Aşamaları: Bezeme (Desen ve Boyama)

Çinilerin üzerinde yer alan desen ve boyalar, yüzyıllar boyunca insanların ilgisini çekmiş ve adeta insanları kendisine hayran bırakmıştır. Bunun temel nedeni olarak çini yapım aşamaları olarak gösterilebilir. Söz konusu aşamalar, kendi içinde farklı adımlardan oluşur ve bu adımların tamamı uzman kişiler tarafından yapılır. Burada insanların kesinlikle bahse konu işlemi hafife almaması gerekir. Aşamalar, her ne kadar dışarıdan son derece basit gibi görünse dahi, bunların uzman kişilerce yapılması çok önemlidir.

Çini, herhangi bir maddenin değil, özel olarak hazırlanan bir karışımdan elde edilen plakaların üzerine yapılır. Bunun için öncelikle özel hamur hazırlanır ve yeterli kıvama geldiğinde plakalara dökülür. Daha sonra plakalar zımpara ile istenilen hale getirilir. Daha sonra ise astar uygulanır ve bu ürün fırınlanır. Fırından çıkan plaka üzerine desenler aktarılır. Çini yapım aşamaları, bu noktadan sonra bezeme ile devam eder.

Çini Yapım Aşamaları: Bezeme (Desen ve Boyama) Nasıl Yapılır?

Çini plakalarının üzerine kömürleme tekniği ile aktarılan tasarımın boyanması aşamasına, bezeme denilir. Bu aşama için herhangi bir boya türü ve rengi değil, özel olarak geliştirilen boyaların kullanılması gerekir. Bu boyalar genellikle metal oksit ve bunların karışımından oluşan pigmentler şeklindedir. Bahse konu boyaların en önemli özelliği, sır altında renk meydana getirmesidir. Bu boyalar sayesinde bir sonraki sır işlemine de hazırlık yapılmış olur.

Boyaların renklerinin seçimi içinse genellikle doğadaki renklere yakın olanlar tercih edilir. Ayrıca bu renklerin canlı olmasına da çok fazla dikkat edilir. Geçmişte genel olarak kobalt mavisinin kullanılmış olup, buna bağlı olarak geçmişteki çinilerde bu renk daha fazla ağırlık kazanmıştır.

Çini yapım aşamaları içerisinde yer alan bezeme, her anlamda son derece hassastır. Öncelikle desenin tam olarak boyanması gerekir. Yani en ufak bir dışa taşma ve yanlış renk seçiminin yapılmaması gerekir. Çünkü sırlama sonrasında bu renkler ortaya çıkacak ve buna bağlı olarak da ürünün kalitesi direkt olarak etkilenmiş olacaktır. Bunların haricinde ise boya seçiminin de yine önemli olduğu unutulmamalıdır.

Çini Yapım Aşamaları: Kömürleme

Çini yapılmış eserler incelendiğinde, ne kadar ince işçiliğe sahip oldukları yakından görülür. Hatta bazı insanlar, bu durum karşısında ciddi bir şaşkınlık dahi yaşar. Bu ince işçiliğin temelinde çini yapım aşamaları vardır. Birden fazla aşamanın mahir eller ve ehil kişilerce yapılması, çininin sırlı bir gizeme sahip olmasına neden olmaktadır. Sabrın sonucu olarak oluşan bu ürünler, yüzyıllar boyunca bozulmadan kalabilmekte ve bazen vazo, kupa gibi ev eşyalarının bazen de mimari eserlerin üzerinde yer almaktadır.

Çini yapmak için öncelikle özel bir karışımdan hazırlanan hamur, özenli bir şekilde plakalara dökülür ve kurutulur. Kuruyan plakalar zımpara ile istenen boyuta getirilir. Daha sonra ise astar çekilir ve böylece altyapının genel olarak hazır olması sağlanır. Bu aşamadan sonra ise eskiz kağıda hazırlanan tasarım, sabırla iğnelenir. Çini yapım aşamaları için sıradaki adım artık kömürlemedir. Kömürleme, eserin ortaya çıkmasında kilit role sahip adımlardan birisidir.

Çini Yapım Aşamaları: Kömürleme Nasıl Yapılır?

Çini üzerine yapılacak olan tasarım öncelikle eskiz kağıda yapılır ve daha sonra bu kağıt, iğne yardımı ile geçirgen bir hale getirilir. Bu aşamadan sonra ise daha önce hazırlanan çini plakanın üzerine tasarımın genel hatlarının çıkarılması işlemi yapılır. Bunun için kömürleme tekniği kullanılır. Bu teknik genel olarak eskiz kağıdının çini plaka üzerine getirilmesi ile yapılır. Böylece daha önce oluşturulan tasarım, astar ile hazır hale getirilen plakaya sorunsuz bir şekilde aktarılmış olur. Daha sonra ise çini yapım aşamaları içindeki bir sonraki adıma geçilir.

Bu adım, dışarıdan bakıldığında herkesin yapabileceği bir adım gibi görünebilir. Genel hatları ile de basit bir işlemdir. Ama işlem sırasında eskiz kağıdının kaydırılmaması gerekir. Bunun için gerekli özenin gösterilmesi çok önemlidir. Hafif bir kayma, tasarımın dağılmasına neden olacaktır. Bununla birlikte bahse konu tasarımın, plakanın tam olarak neresine aktarılacağının ayarlanması da gerekir. Konumuna bağlı olarak ortaya çıkacak olan ürünün görünümü farklılık gösterecek ve bu da kalitesinin değişmesine neden olacaktır. Kısacası bu adımın da mahir eller tarafından yapılması çok büyük önem taşır.

Çini Yapım Aşamaları: Desenin İğnelenmesi

Sırlı yapısı ile herkesi etkisi altına alan çini, yüzyıllardır yapılan çok önemli bir sanat olarak dikkat çeker. Çini, eski Türk topluluklarından bölgede yaşayan diğer medeniyetlere kadar çok farklı milletler tarafından yapılmıştır. Fakat özellikle Selçuklulardan sonra Türklerin bu sanatta çok daha başarılı olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bunda, izlenen çini yapım aşamaları ve bunların nasıl yapıldığının çok büyük önemi vardır.

Çini, herhangi bir taşın veya plakanın üzerine değil, özel maddelerle hazırlanan hamurdan pişirilerek elde edilen plakalara yapılmalıdır. Bu plakalar, zımpara yardımı ile pürüzsüz bir yapıya bürünmeli ve daha sonra da istenilen boyuta getirilmelidir. Bu aşamadan sonra astarlanacak olan plaka, çiniye hazır hale gelir. Desenin iğnelenmesi ise sıradaki aşama olup, ortaya çıkacak ürünün en hassas adımlarından birisidir. Bu adımın kalitesi, ürün adına çok önemlidir.

Çini Yapım Aşamaları: Desenin İğnelenmesi Nasıl Yapılır?

Çini yapım aşamaları içinde bulunan desenin iğnelenmesi adımı, dışarıdan bakıldığında son derece basit bir iş gibi görülür. Fakat son derece hassas olan bu adımda hata yapılmaması gerekir. Çünkü hata yapılırsa bütün işlem baştan başlamak zorunda kalacaktır. Bundan dolayı hata yapılsa dahi bunun fark edilmesi gerekir.

Kopyalama amacıyla geliştirilen eskiz kağıdı, bu aşamada kullanılmaktadır. Kağıt üzerine, çinide kullanılacak desen aktarılır. Bunun olabildiğince temiz ve düzgün bir şekilde aktarılması son derece önemlidir. Bu aşamadan sonra ise kağıt üzerinde yer alan desen, tek tek iğnelenerek aktarılır. Bu işlem esnasında sabırlı olunması gerekir. Çünkü bazen oldukça uzayabilecek bir işlemdir ve sabırsızlık, işin tamamen çöp olmasına neden olabilir. Bütün bunlar dikkate alındığında, diğer adımlarda olduğu gibi burada da mahir ellerin çok büyük önemi olduğunun unutulmaması gerekir. Aksi durumda, çıkacak olan sonuç tam anlamıyla bir hayal kırıklığına neden olacaktır.

Desenin iğnelenmesi, çini yapım aşamaları içinde yer alan adımlardan birisi olup, desenin yapısına bağlı olarak bazen kısa sürede, bazen de çok daha uzun sürede tamamlanır. Fakat unutulmamalıdır ki; desenin aktarılması için bu işlemin doğru ve hatasız yapılması çok önemlidir.

Çini Yapım Aşamaları: Zımparalama

Çini, geçmişten günümüze ulaşan özel sanat alanlarından birisidir. Yapılan araştırmalara göre milattan önce dahi farklı türleri yapılan bu sanatın, özellikle 11.yy gibi yaygınlaştığı görülür. Günümüze kadar gelmeyi başaran çok sayıda eser vardır ve bunun en önemli nedeni, çininin temel özellikleridir. Çini yapım aşamaları sayesinde eserler yüzyıllar boyunca bozulmadan kalmakta ve bizlere adeta birer kültürel miras olarak gelmektedir. Bu aşamaların ilki çini hamurunun hazırlanması ve bunun kurumasının sağlanmasıdır. Bundan sonraki diğer aşama ise zımparalamadır.

Çini Yapım Aşamaları: Zımparalama Nasıl Yapılır?

Çini hamurunda farklı maddeler bulunur ve bunlar sayesinde hem yapılan boyama işlemi kendisini net bir şekilde gösterir, hem de çini son derece dayanıklı olur. Bu hamurun hazırlanmasında quartz taşının tozu, kil ve sırça gibi farklı maddelerin, belli oranlarda karıştırılması söz konusudur. Bu işlem sonrasında ise 20-25 günlük doğal kuruma süreci beklenir. İşte bu aşamadan sonra çini yapım aşamaları içerisinde olan ikinci adıma geçilir: Zımparalama.

Zımparalama, pek çok alanda kullanılan ön işlemdir. Buradaki temel hedef, ana maddenin pürüzsüz bir yapıya bürünmesi ve kullanıma hazır olmasıdır. Çini için hazırlanan kurumuş çamur, pürüzsüz bir yapıda değildir. Çini kalıplarından çıkan bu plakaların boyanması ve sırlanması için öncelikle istenilen ölçülere getirilmesi ve daha sonra da pürüzsüz bir yüzeye sahip olması gerekir. Bahse konu işlem, zımparalama ile gerçekleştirilir.

Geçmişte farklı maddelerle yapılan bu işlem, günümüzde ise özel olarak üretilen zımpara ile yapılmaktadır. Bundan dolayı da bahse konu işleme zımparalama denilir. Çini yapım aşamaları içinde özel bir yeri vardır, her ne kadar basit gibi görülse de son derece hassas bir iştir. Yapılacak ufacık bir hata sonucunda plakanın tamamen kullanılamaz duruma gelmesine neden olabilir. Bundan dolayı usta eller tarafından gerçekleştirilmesi gerekir. Sabır isteyen zımparalama sonunda plakalar istenilen ölçülere gelir. Buradan sonra yapılacak olan boyama ve diğer çini aşamaları sayesinde eşsiz ürünler ortaya çıkacaktır. Zımparalama ne kadar iyi olur ve plakalar ne kadar pürüzsüz olursa yapılan boyamalar kendisini o kadar fazla gösterir.

Etiket Arşivi: Çini Yapım Aşamaları